Βγαίνοντας από την Χάρυβδη

Σκύλλα και Χάρυβδη, Eugenie Goren, 2006

Ο Γιώργος Παπανδρέου (ΓΑΠ) έδωσε ένα όραμα σε πολλούς ανθρώπους της γενιάς μου. Ύστερα όμως το τσαλαπάτησε. Βασίστηκε πάνω στο σάπιο συνδικαλιστικό και παλαιοκομματικό κατεστημένο και ελίχτηκε μέσα στις εσωκομματικές ισορροπίες για να εδραιώσει την θέση του. Όμως το ΠΑΣΟΚ  του 2004-2009 ήταν ήδη ένα καθεστωτικό έκτρωμα που συμπεριελάμβανε όλα τα δεινά που θα ήθελε να αλλάξει ένας μεταρρυθμιστής. Όταν κέρδισε τις Εκλογές το 2009 ήταν ήδη αργά. Η κρίση ήταν εδώ. 

Εκεί όμως φάνηκε αδύναμος, λίγος και προς το τέλος, της σύντομης μα καθοριστικής πρωθυπουργίας του, αυτοκαταστροφικός. Στο τέλος, τον έριξαν οι δικοί του άνθρωποι. Μπορείς να πεις πως είχε το κατάλληλο όραμα αλλά ήταν ο λάθος άνθρωπος την λάθος στιγμή. 

Μπορεί να μην ευθύνεται ο ίδιος για την κατάσταση που του φόρτωσε ο Καραμανλής, αλλά ευθύνεται κυρίως γιατί δεν αντελήφθη γρήγορα ότι το πρόβλημα ήταν πολυδιάστατο και ότι ξεπερνούσε την δυνατότητα κάθε ενός κόμματος να το διαχειριστεί. Από εκεί και πέρα, σε κάθε κρίσιμη στιγμή ήταν πίσω από τις εξελίξεις. Επέλεξε την Ευρωπαϊκή λύση αλλά έτσι έχασε χρόνο καθώς αυτή δεν ήταν διαθέσιμη. Δεν μπαίνω στην συνωμοσιολογία για την εμπλοκή του ΔΝΤ και τον Ντομινίκ Στρος-Καν. Ο ίδιος, επέλεξε την υστεροφημία του στο εξωτερικό από την διαχείριση του προβλήματος στο εσωτερικό. Αυτός και ο Σαμαράς, με την αντιμνημονιακή του προπαγάνδα, ευθύνονται για το μέγεθος της ύφεσης, την χρεοκοπία –σχεδόν κατάρρευση- των τραπεζών και την παραλίγο αναγκαστική έξοδο της Ελλάδας από το ευρώ, κίνδυνος που δεν έχει οριστικά παρέλθει αλλά που έχει μετατεθεί χρονικά, όπως έχει μετατεθεί και η διαχείριση του χρέους.

Όντας ταυτόχρονα ηγεμονικός, δεν μπόρεσε να προετοιμάσει την διαδοχή του (δεν ήταν έτοιμος ο ίδιος άλλωστε) αλλά επέτρεψε ή προκάλεσε την ανατροπή του, από τον πάντα πρόθυμο Βενιζέλο, για να μπορεί να εμφανίζεται ταυτόχρονα ως θύμα και σωτήρας, ρόλος που όμως δεν του ανήκει.

Δυστυχώς μπήκαμε, διαχειριστήκαμε και τώρα βγαίνουμε από την κρίση χωρίς την κατάλληλη ηγεσία, χωρίς σχέδιο, μόνο και μόνο γιατί βρέθηκαν οι μη πολιτικοί για να πιλοτάρουν το καράβι την δύσκολη στιγμή που πέρναγε μέσα από την Χάρυβδη. Και ενώ οι πολιτικοί κάτω και από την πίεση της Τρόικας απέφυγαν τον πειρασμό να πάρουν το τιμόνι και να μας φουντάρουν για πάντα, η ατολμία τους, από την άλλη, να συγκρουστούν με την Σκύλλα της μεταρρύθμισης μας έσπρωξε στην Χάρυβδη των φόρων και της παρατεταμένης ύφεσης και ανεργίας. Τα έπαιξαν όλα για όλα ρισκάροντας το γενικό καλό για να μην θυσιάσουν το φαύλο πελατειακό τους κατασκεύασμα. Τελικά, είμαστε λιγότεροι, πιο αδύναμοι και σχεδόν παράλυτοι-ακυβέρνητοι χωρίς κουπιά και με τα πανιά της οικονομίας σκισμένα. Στην νηνεμία μετά από τα στενά ισορροπούμε, μόνο που τώρα είμαστε πιο ευάλωτοι από ποτέ και πάνω απ´ όλα εξαντλημένοι.

Το ταξίδι συνεχίζεται και οι πειρασμοί είναι μεγάλοι μα και οι κίνδυνοι το ίδιο.

«Κατόπι στο καλό νησί της Θρινακίας θα φτάσης.
Βόδια εκεί βόσκουνε πολλά κι αρνιά παχιά του Ήλιου,
εφτά κοπές βοδιών, εφτά καλών αρνιών κοπάδια,
πενήντα καθεμιά κοπή, κι αυτά μήτε γεννούνε,
και μήτε λιγοστεύουνε• και θεές τα κυβερνάνε,
δυό νύφες ωριοπλέξουδες, Φαέθουσα, Λαμπετία,
του Ήλιου του Υπερίονα και της Νεαίρας κόρες.
Η μάνα που τις γέννησε και γλυκοανάθρεψέ τις,
πάς στο νησί τις έβαλε της Θρινακίας να ζούνε,
τα γονικά τους πρόβατα και βόδια να φυλάγουν.
[ Αυτά αν τ' αφήσης άβλαβα, και θες το γυρισμό σου,
όσο πολλά κι αν πάθετε, πάλε στο Θιάκι πάτε•
μα αν τα πειράξης, πρόσμενε ξολοθρεμό στο πλοίο
και στους συντρόφους• ίδιος σου μπορείς να ξεγλυτώσης,
μα αργά θα φτάσης κι άσκημα, κι από συντρόφους έρμος ].»

(στ. 127-141) Ομήρου Οδύσσεια, «μ», Σειρήνες. Σκύλλα. Χάρυβδις. Βόες Ηλίου.
Μετάφραση Αργύρη Εφταλιώτη (http://www.mikrosapoplous.gr/homer/odm12m.htm) 

Σε αναζήτηση ηγεσίας. Σε αναζήτηση οράματος!

Προτείνω να κάνουμε ένα βήμα πίσω και να δούμε την συνολική εικόνα πριν αρχίσουμε να λέμε να φύγει αυτός, εκείνος ή ο άλλος ή να γίνει αυτό ή το άλλο. Για την ώρα φαίνεται να διαμορφώνεται  μια συν-αντίληψη ότι κάτι πρέπει να γίνει. Κάτι πρέπει να αλλάξει. Ας μιλήσουμε όλοι μαζί, συνδικαλιστές, εργαζόμενοι, πολιτικοί και εργοδότες, άνεργοι και ενεργοί πολίτες, πολίτες εν γένει.

Ας πει ο καθένας μας τους προβληματισμούς του και τους φόβους του. Χρειάζεται ένα όραμα για την χώρα όπως: το να δουλέψουμε για μια Ελλάδα ενταγμένη μεν στο Ευρωπαϊκό γίγνεσθαι αλλά κυρίαρχη και ικανή να στηρίζει την ανεξαρτησία της. Μπορεί να είναι κάτι άλλο. Ας βρούμε τι είναι αυτό.

Χρειαζόμαστε, νομίζω, μία αλλαγή στην νοοτροπία κατ' αρχάς. Αλλά αυτό δεν θα γίνει με νομοθετικά διατάγματα, μνημόνια υπεκφυγής, μονομερείς διαγραφές ή και δημοψηφίσματα για ψευτοδιλήμματα. Σε αυτό χρειάζεται να συμμετέχουμε όλοι. Πρέπει να νοιώθουμε όλοι ότι μας αφορά και όχι να περιμένουμε την λύση από τον «από μηχανής θεό», πολιτικό ηγέτη ή «ξένο» σύμμαχο. 

Χρειαζόμαστε, ένα όραμα και μια κατεύθυνση προτού βρούμε τις λύσεις. Το πρόβλημά μας –η χρεοκοπία του κράτους και η καταβαράθρωση της οικονομικής δραστηριότητας και εμπιστοσύνης- είναι σημαντικό αλλά είναι επίσης και επιτακτική η ανάγκη να το υπερβούμε. Η σύγκρουση ιδεών και συμφερόντων που βιώνουμε καθημερινά μπορεί γίνει πηγή έμπνευσης για την αιτία του προβλήματος. Εκεί πρέπει να σκάψουμε. Σε αυτά που μας χωρίζουν. Σε αυτά που μας φέρνουν απέναντι.

Πρώτα απ’ όλα όμως πρέπει να εμπιστευτούμε ο ένας τον άλλο. Να καταλάβουμε ότι σε αυτή την βάρκα ναυαγοί είμαστε και το θύμα και ο θύτης. Και ο κυνηγός-αρπακτικό αλλά και το θήραμα. Για να επιβιώσουμε πρέπει να συνεργαστούμε.

Θα στηρίξω κάθε τέτοια προσπάθεια, απ’ όπου και αν προέρχεται με μόνη προϋπόθεση να είναι χωρίς αποκλεισμούς και εξαιρέσεις. Δεν παίζει ρόλο το εάν υπάρχουν δίκαια και άδικα εμπλεκόμενοι στην κρίση. Για όλα όσα έγιναν υπάρχουν ευθύνες αλλά αυτός που είναι αναμάρτητος «πρώτος το λίθο βαλέτω». Και πριν το κάνει ας σκεφτεί καλά αν πέταξε το τσιγάρο του στο δάσος, αν μάντρωσε ένα αυθαίρετο στο χωριό, αν μπάζωσε ένα ρέμα, αν πληρώθηκε χωρίς να κόψει απόδειξη, αν έδωσε γρηγορόσημο σε φακελάκι, αν πήρε κάτι από αυτά, αν ενέδωσε στον πειρασμό, αν πέρασε το φανάρι με «ροζ», αν άφησε τα σκουπίδια του έξω από τον κάδο γιατί ήταν γεμάτος, αν χτύπησε την κάρτα του συναδέλφου όταν ήρθε η σειρά του, αν πήρε άδεια απ’ την σημαία, αν διόρισε ή διορίστηκε από μπατζανάκη, αν άλλαξε την μετάθεση του μονάκριβού του στον στρατό με «μέσο», αν βελτίωσε με λίγα λόγια την κατάστασή του γιατί «έτσι γίνεται εδώ», αν συνωστίστηκε σε πολιτικό γραφείο, αν έδωσε χρηματική ενίσχυση στον τάδε υποψήφιο βουλευτή, πολιτευτή, υπουργό με αντάλλαγμα «να με θυμάσαι» όταν έρθει η ώρα, αν ζήτησε να εξαιρεθεί από την τάδε ρύθμιση ή ζήτησε μια πιο φιλική ρύθμιση του προβλήματός του από τον δήμαρχο, βουλευτή αιρετό άρχοντα του τόπου του, αν είπε εδώ είναι ο τόπος μου να το βάλετε αλλού –το εργοστάσιο, τον ΧΥΤΑ, τον κάδο, κλπ, αν πήρε μίζα από προμηθευτή ή αν την ζήτησε για δώσει την δουλειά, αν μπήκε στον Δακτύλιο γιατί «δέκα χρόνια τώρα δεν με σταμάτησαν καμιά φορά», αν πάρκαρε πάνω στο πεζοδρόμιο, τον πεζόδρομο, την διάβαση πεζών και αναπήρων γιατί δεν έβρισκε αλλού, αν προσπέρασε στη εθνική από δεξιά, αν πήγαινε με 60χλμ αριστερά, αν μπήκε στην ΛΕΑ στο μποτιλιάρισμα, αν κάπνισε στο εστιατόριο «αφού δεν με εμπόδισε κανείς», αν έκοψε την κυκλοφορία για να ξεφορτώσει «μισό λεπτό θα κάνω» ή γιατί έχει κίνηση μπροστά αλλά «εγώ περνάω και στέκομαι στην μέση», αν μπήκε ανάποδα στον μονόδρομο, αν ζήτησε από το δήμαρχο να αλλάξει την ροή της κυκλοφορίας μπροστά από το σπίτι του «γιατί περνάνε όλοι από εκεί», αν ήπιε πέντε ποτά ή πέντε σφηνάκια και οδήγησε «γιατί εγώ αντέχω», αν εξαπάτησε τον άλλο βάζοντας κακής ποιότητας υλικά, αν έκλεψε το δημόσιο βάζοντας λιγότερα σίδερα στην γέφυρα, αν πλήρωσε μαύρα ή αέρα για να πάρει την δουλειά ή το ακίνητο, αν έκοψε απόδειξη «10€» για εξετάσεις «300€», αν έγραψε το ένα φάρμακο και ένα παραπάνω για να γράψει τζίρο στο φάρμακο, αν έγραψε πέντε εξετάσεις παραπάνω «αφού πληρώνει το ταμείο», αν έβαλε τον ασθενή του στην προτεραιότητα παρακάμπτοντας το πρωτόκολλο, αν παίρνει εργαζόμενους στην δούλεψή του αλλά δεν τους δηλώνει ή ασφαλίζει ή τους δηλώνει ως αυτασφαλιζόμενους ενώ δεν είναι, αν πέρασε νομολογία που τα ρυθμίζει όλα αυτά, αν έκανε «περαίωση» με τον ελεγκτή της Εφορίας, αν ζήτησε «καφέ» από τον ελεγχόμενο για να φύγει χωρίς πολλά-πολλά ή για να προϊδεάσει ότι θα έρθει «κλιμάκιο» για έλεγχο την άλλη εβδομάδα, αν έβγαλε βεβαίωση χωρίς αντικείμενο, αν δεν την έβγαλε γιατί «υπάρχει φόρτος εργασίας», αν πήρε επιχορήγηση … και τα ‘φαγε στα μπουζούκια, αν έβγαλε περιβαντολογική μελέτη «copy-paste» και πήρε το εκατομμύριο, αν έδωσε το στεγαστικό με υπερεκτιμημένη την αξία του ακινήτου και το μερίδιό του φυσικά, αν δεν πληρώνει φόρους ή ΦΠΑ, αν έβαλε το «παιδί» στο υπουργείο για να ‘χει κάποια προϋπηρεσία και το μονιμοποίησε μετά, αν έβαλε πέντε-δέκα μετακλητούς να κάθονται στο πολιτικό του γραφείο, αν πήρε πέντε-δέκα κολλητούς συμβούλους, αν έγινε συνδικαλιστής και δεν δουλεύει αλλά αμείβεται διπλά, αν έγινε πολιτικός «για την κονόμα», αν έδωσε εξετάσεις με «σκονάκι», αν πλήρωσε για τα θέματα στο «IB» ή όπου αλλού, αν έκανε γενικά κάτι το οποίο δεν τον καθιστά αναμάρτητο ακόμα και αν μόνο ανέχτηκε ή σιώπησε όταν είδε να συμβαίνουν αυτά. Γιατί και το να μη μιλάς σημαίνει είτε ότι φοβάσαι είτε ότι αποσκοπείς να εξαργυρώσεις την σιωπή σου και αυτό είναι εξίσου κακό.

Το χρέος, το κράτος και οι «ξένοι»

192 χρόνια ανεξαρτησίας, μερικές χρεοκοπίες, κηδεμονίες και αναδιαρθρώσεις χρέους, μας δίδαξαν τίποτα;

Τέλος πάντων, ορκίζομαι εις Σε,
ω Ιερά πλην τρισαθλία Πατρίς!

Εάν κάτι απέτυχε σ´αυτή την χώρα είναι ο κρατικοδίαιτος καταναλωτισμός. Το πελατειακό σύστημα νομής της εξουσίας με αντάλλαγμα τις παροχές σε κοινωνικές και συντεχνιακές ομάδες στο όνομα της συναίνεσης.

Οι πολίτες μιας κοινωνίας πληρώνουν στο κράτος φόρους ώστε το κράτος να παρέχει στους πολίτες κοινωφελείς υπηρεσίες. Στις σοσιαλδημοκρατικές κοινωνίες το κράτος αναδιανέμει τα εισοδήματα μέσω των κοινωνικών παροχών από τους έχοντες (μέσω των φόρων) στους δικαίως ή αδίκως μη έχοντες και στους αδυνάτους. (και καλά κάνει και έτσι πρέπει)
Το σύνολο αυτών των παροχών συμπεριλαμβανομένων των αμοιβών που πληρώνει το κράτος και των δημόσιων επενδύσεων αποτελούν τα έξοδα του προϋπολογισμού και οι φόροι, οι ασφαλιστικές εισφορές και κάθε πρόσοδος από δημόσιο περιουσιακό στοιχείο τα έσοδα. Εφόσον αυτά εξισώνονται δεν προκύπτει έλλειμμα και άρα ανάγκη δανεισμού. Εάν συστηματικά οι δαπάνες ξεπερνούν τα έσοδα, τότε το κράτος προσφεύγει σε δανεισμό για να καλύψει την διαφορά. Όταν το κράτος δανείζεται οι φορολογούμενοι αναλαμβάνουν μεγαλύτερα βάρη στο μέλλον (μέσω της φορολογίας).

Όταν το χρέος φτάσει σε τέτοιο επίπεδο ώστε οι πιθανοί δανειστές να μην είναι πλέον διατεθειμένοι να δανείσουν το κράτος, τότε το κράτος μπορεί να κάνει τα εξής: α) να αυξήσει την φορολογία για να μπορέσει να καλύψει τα νέα ελλείμματά του και το κόστος του δανεισμού που έχει ήδη αναλάβει, β) να πουλήσει περιουσιακά στοιχεία ώστε να μειώσει ισόποσα το χρέος του, τόσο ώστε να ξανανοίξουν οι αγορές κεφαλαίων (να μπορεί δηλαδή να ξαναδανειστεί) ή γ) να σταματήσει να αποπληρώνει το χρέος που έχει συσσωρεύσει αλλά και δ) να περιορίσει άμεσα τα ελλείμματά του γιατί απλά δεν θα μπορεί πλέον να τα χρηματοδοτεί.

Το Ελληνικό δημόσιο βρέθηκε αναγκασμένο να κάνει τα (γ) & (δ) εφόσον κάποια στιγμή έκλεισαν οι αγορές. Όσο για το (β) ούτε που το αγγίξαμε. Αντί όμως να περικόψει άμεσα τα έξοδα κατά 20-30% (μέσα σε μια μέρα), ανέλαβαν οι Ευρωπαίοι φορολογούμενοι (η Τρόικα) να μας χρηματοδοτήσουν ώστε να περιορίσουμε τα ελλείμματα αυτά σταδιακά με ρυθμό 4-5% τον χρόνο ώστε να σταματήσει κάποτε η αιμορραγία και να αρχίσει επίσης η αντιστροφή της διόγκωσης του συσσωρευμένου χρέους. Ταυτόχρονα άρχισε μία σταδιακή αναδιάρθρωση του χρέους αυτού με κούρεμα των ιδιωτών δανειστών αρχικά (των τραπεζών και των άλλων επενδυτών, θεσμικών ή μικροϊδιωτών) και έπεται η συνέχεια.

Αυτό που έχουμε ξεχάσει είναι ότι την άνοιξη του 2010 υπήρχαν μόνο δύο επιλογές. Εφόσον δεν βρίσκαμε αυτή την γέφυρα θα έπρεπε να κηρύξουμε στάση πληρωμών, να προβούμε σε μονομερή αναδιάρθρωση του χρέους με κούρεμα τουλάχιστον 30% ή και περισσότερο και να περικόψουμε άμεσα τα έξοδα του προϋπολογισμού κατά 20 με 30% (έλλειμμα 12-15% του τότε ΑΕΠ). Αυτό θα προκαλούσε σημαντικές τριβές στο ευρωσύστημα με αποτέλεσμα την έξοδό μας από το ευρώ (και ίσως και από την ΕΕ ως «rogue State»). Η έξοδος θα γινόταν (εάν ήταν εφικτό που δεν ήταν αλλά ως υπόθεση εργασίας) για να κινηθεί κάπως η οικονομία με την κυκλοφορία ενός νέου νομίσματος. Η πτώση του ΑΕΠ θα ήταν δραματική μέσα σε ένα χρόνο ενώ η άμεση μείωση δαπανών για να ισοσκελιστεί ο προϋπολογισμός θα απαιτούσε μειώσεις μισθών και απολύσεις έως και 400,000 δημοσίων υπαλλήλων ή αμειβόμενων από δημόσια έσοδα (σε ΜΚΟ, ΟΤΑ, κλπ) μέσα σε ελάχιστο διάστημα με ότι αυτό θα σήμαινε για το όποιο κοινωνικό κράτος, την ασφάλεια/άμυνα, κλπ.. Εναλλακτικά την μείωση των αμοιβών κατά τουλάχιστον 50%.
Από εκεί και πέρα, εφόσον δεν σκοτωνόμασταν μεταξύ μας θα έπρεπε να κινηθούμε με ένα σχέδιο ανάγκης για την ανασυγκρότηση της οικονομίας και της κοινωνίας με πιθανή την κλήση του IMF για τεχνογνωσία. Θα ήμασταν δε όχι μόνο το μαύρο πρόβατο παγκοσμίως αλλά οι τελευταίοι των τελευταίων για χρόνια ή δεκαετίες. Σε μια ανάλυσή μου με βάση τα χαρακτηριστικά της ελληνικής οικονομίας υπολόγισα ότι ακόμα και κάτω από τα πιο ευνοϊκά σενάρια η «ύφεση» μέσω της υποτίμησης της «νέας νομισματικής μονάδας» θα ήταν της τάξης του 40-50% (μέσα σε ένα χρόνο) σε όρους αγοραστικής αξίας.

Αυτό που ζούμε σήμερα είναι η σταδιακή προσαρμογή που αφού δεν έγινε μέσα σε μια νύχτα, καταστρέφει και κατατρώει ότι υγειές υπήρχε δημιουργώντας πολλαπλάσια ανεργία στον ιδιωτικό τομέα (+800,000 άνεργοι από το 2009) και ύφεση συγκρίσιμη μόνο με την Μεγάλη Ύφεση της δεκαετίας του '30 στην Αμερική. Και ενώ σχεδόν το σύνολο των εργαζόμενων στον δημόσιο τομέα υπο-λειτουργεί και/ή υπο-αμοίβεται. Κάπου έχουμε κάνει ένα λάθος και το μνημόνιο ελάχιστα έχει συνεισφέρει στο λάθος αυτό. Κυρίως μέσω της αποφυγής ανάληψης της ευθύνης.

Το βασικό λάθος είναι ότι αντί να επικεντρωθούμε στην λύση του Ελληνικού προβλήματος προσπαθήσαμε να το πλασάρουμε ως πρόβλημα του Ευρώ και του συστήματος και να αφήσουμε την πρωτοβουλία στους άλλους, τους «ξένους». Οι ξένοι δεν είναι ούτε φίλοι, ούτε εχθροί. Είναι απλά ξένοι και έχουν τα δικά τους συμφέροντα έλεγαν κάποιοι Φιλικοί λίγο πριν την Επανάσταση σχετικά με το εάν θα βοηθήσουν ή όχι η ξένες δυνάμεις τον «ξεσηκωμό». Ε, 192 χρόνια μετά δεν έχουμε μάθει τίποτα!

Αυτοί μας βοήθησαν, αφού πρώτα κέρδισαν χρόνο για να προετοιμαστούν και τώρα "σκάσε και κολύμπα"!