Ελεύθερος Συνειρμός

Διάβασα αυτό

«Κατά κάποιο τρόπο συμβαίνει η εξής ακολουθία: εντοπίζεται ένα πρόβλημα, ακολουθεί η σύνταξη και η ψήφιση ενός σχετικού νόμου, και η διαδικασία θεωρείται λήξασα (και μάλιστα επιτυχώς). Η ιδέα πως μπορείς να προχειρογράψεις έναν νόμο και αυτομάτως να λύσεις το πρόβλημα που επιθυμείς δείχνει πόσο βαθιά άγνοια υπάρχει για τη δυναμική της πραγματικότητας. Ο συγγραφέας αφιερώνει ένα ολόκληρο κομμάτι του βιβλίου του στο πόσο κακό κάνουν οι ακατάλληλοι νόμοι και όταν εφαρμόζονται και όταν δεν εφαρμόζονται.»
(Αντιγόνη Λυμπεράκη στο AV, γενικότερες σκέψεις με αφορμή το βιβλίο του Αρίστου Δοξιάδη «Το Αόρατο Ρήγμα» εκδ. Ίκαρος)

Δεν είναι μόνο ένας Νόμος ή ένας άνθρωπος στην κατάλληλη θέση ή το αντίθετο. Είναι η έλλειψη οράματος και ενός σχεδίου για το πώς θα πάμε από το «Α» (το σήμερα) στο «Β» (το ζητούμενο). Αυτό είναι το βασικό πρόβλημα. Όσο δε δεν συζητάμε και δεν διαμορφώνουμε το «Β», τίποτα δεν θα αλλάξει.

Το «Μνημόνιο», κόκκινο πανί για τους μισούς συμπολίτες μας, από μόνο του δεν μπορεί να εξυπηρετήσει τον σκοπό αυτό γιατί είναι μόνο ένα τμήμα της εξίσωσης και όχι ο στόχος. Και αυτό το ίδιο είναι κακογραμμένο από άλλους για εμάς χωρίς εμάς, αν και για το δεύτερο δεν είμαι απόλυτα βέβαιος μιας και τα μέτρα του είναι δικής μας κοπής.

Το πρόβλημα εντοπίζεται στο ότι οι κυβερνήσεις και η γραφειοκρατία που κυβερνάνε την χώρα δεκαετίες τώρα δεν προτείνουν ένα όραμα και δεν παράγουν ένα σχέδιο για να πάμε στο «Β» (και δεν εννοώ ένα Plan B). Απλά αντιδρούν, καθυστερημένα τις περισσότερες φορές, στα εξωτερικά ερεθίσματα και στις όποιες συνθήκες. Η ένταξή μας στη Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ευρώ το επέτειναν αυτό γιατί κακά τα ψέματα υπάρχει μια κάποια ασφάλεια στην Ένωση («Οι άνθρωποι αυτοί ήσαν μια κάποια λύσις», όπως θα έλεγε και ο Κ.Π. Καβάφης).

Είναι κυρίως έλλειμμα φαντασίας και ηγεσίας.

Η αριστερά που τσαλαβουτάει στα οράματα και τις παραισθήσεις διεγείρει μεν για αυτό αλλά δεν απαντά ικανοποιητικά στις σημερινές ανάγκες γιατί, στο κάτω-κάτω, είναι η αριστερά και έχει ένα πλάνο και μία λύση. Έχει ένα όραμα συγκεκριμένο και σε γενικές γραμμές αποτυχημένο, όπου και όποτε εφαρμόστηκε. Και ναι υπάρχει αντίλογος για την αποτυχία του, αλλά σε κάθε περίπτωση και η κακή εκτέλεση ενός «τέλειου» σχεδίου μπορεί να προκαλέσει κακό (όπως και έχει κάνει άλλωστε). Πόσο μάλλον αν το σχέδιο είναι ακατάλληλο ή προχειρογραμμένο.

Οι υπόλοιποι του δημοκρατικού τόξου (δεν ασχολούμαι με τους φασίστες ή τους καπνισμένους εθνοπατριδοκαπηλευτές) τσαλαβουτάνε στην μικρότητα και την αδιαλλαξία, την φαυλότητα και την υποκρισία. Έτσι, ο «βιαστής» βαφτίζεται και εμφανίζεται ως «σωτήρας» για να σε γλιτώσει από τον «βιασμό» του «άλλου»! Και ο «άλλος», παρουσιάζεται ως «νέος» αλλά με νοοτροπία ίδια και προτάσεις από τον 19ο αιώνα για τα προβλήματα και τις προκλήσεις του 21ου.

Δεν θέλουμε τον Σοσιαλισμό του Μαρξ, του υπαρκτού ή του ανύπαρκτου! Δεν θέλουμε και τον Καπιταλισμό της βιομηχανικής εποχής, τύπου Κάρνεγκι και J.P. Morgan (ο ιδρυτής της και όχι η γνωστή τράπεζα).

Θέλουμε μια σύγχρονη, φιλελεύθερη και προοδευτική κοινωνία, όπου το κράτος ρυθμίζει αλλά δεν παρεμβαίνει στις σχέσεις των πολιτών. Όπου το κράτος και ο Νόμος παρεμβαίνει και διορθώνει αδικίες χωρίς να δημιουργεί άλλες. Όπου η πολιτική είναι η υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων του πολίτη και όχι των κεκτημένων των ημετέρων, συντεχνιών και πελατών, πολιτικών ή και οικονομικών. Θέλουμε σεβασμό στην ελευθερία του ατόμου και την ιδιοκτησία του, υλική και πνευματική, που αποκτήθηκε ως αποτέλεσμα του κόπου και της εργασίας του και όχι με την καταπάτηση ή την συνδιαλλαγή με την δημόσια διοίκηση.
Θέλουμε διαφάνεια αντί για διαφθορά.

Και κάπου εκεί ακούω μέσα μου …

Freud Sofa

«Να `μαι στα σύννεφα ψηλά
μ’ ένα τηλέφωνο αγκαλιά
όπως οι φλέβες δυνατά
τ’ ακούω πάλι να χτυπά
Υποχρεώσεις και δουλειά
μου κλέβουν κάτι απ’ τη χαρά
Είναι πληγή να σ’ αγαπώ
όταν μου είσαι μακριά
Μόνο αν είσαι εσύ, εγώ απαντώ...
Μη, δεν είμαι εδώ, όνειρο ζω
και μη με ξυπνάτε τώρα
Μη, για ό,τι καλό ή ό,τι κακό
τα λέμε άλλη ώρα...»

Η ώρα σας τελείωσε! Τα ξαναλέμε!

<>

Σημείωση: Ο ελεύθερος συνειρμός (free association) αποτελεί θεμελιώδη κανόνα με τον οποίο λειτουργεί η ψυχαναλυτική συνεδρία και συστατικό στοιχείο της ψυχαναλυτικής τεχνικής. Συνίσταται στην έκφραση όλων ανεξαιρέτως των σκέψεων που περνούν από το μυαλό του αναλυόμενου, είτε αυτές αφορμώνται από κάποιο συγκεκριμένο στοιχείο (π.χ. μια λέξη, μια εικόνα, κάποιο στοιχείο του ονείρου) είτε αναδύονται αυθόρμητα (βλ. Laplanche & Pontalis 1986, 179-181 το σχετικό λήμμα). Στόχος της τεχνικής αυτής είναι να εξαλείψει την εκούσια επιλογή σκέψεων και, αίροντας τις αντιστάσεις, να γίνει δυνατή η πρόσβαση στο ασυνείδητο. 

Χρόνια Πολλά - Happy New Year 2014

and may God bless us! Everyone!

Καλάβρυτα 13/12/1943

Οι αναμνήσεις μιας στιγμής, τραγικής για μια ολόκληρη γενιά αλλά και για την γενιά που ακολούθησε. Το κείμενο αυτο είναι η μαρτυρία ενός ξεκάθαρου μυαλού.
Εβδομήντα χρόνια μετά, ζωντανεύει στιγμές μιας φρίκης έτσι όπως την έζησαν αυτοί, χωρίς ιδεολογίες και φανφάρες. Χωρίς καταδίκες και κατάρες ακόμα και προς τα τέρατα της ιστορίας, τους Ναζί. Γιατί αυτοί που έζησαν τον πόλεμο, την κατοχή, την εκτέλεση, την αντίσταση, το ολοκαύτωμα ήταν πρώτα και πάνω απ´όλα άνθρωποι, γονείς, παιδιά όπως εγώ και εσείς. Με τις αρετές και τις αδυναμίες τους. Αυτό που βίωσαν αναπαράγεται με απόλυτη καθαρότητα και διαύγεια χωρίς καμία ύστερη επίγνωση των ιστορικών, πολιτικών και κάθε άλλης διάστασης που η ιστορία (οι συγγραφείς της δηλαδή) προσδίδουν στα γεγονότα μετά.
Για μένα, η πιο τραγική, η πιο ανθρώπινη στιγμή είναι αυτή που ο συγγραφέας διηγείται  πως ένα βλέμμα, μία κίνηση του χεριού ενός στρατιώτη καθόρισε τον ρου της ιστορίας ενός ανθρώπου. Αυτή την τραγική στιγμή που ο δολοφόνος γίνεται σωτήρας συνάμα.
Αλλά και δημιουργός μιας ενοχής, ανθρώπινης και εξόχως τραγικής. Γιατί εγώ; Αναρωτιέται ο συγγραφέας!
Ταυτόχρονα, η ιστορία του ανθρώπου αυτού είναι εκτός από μαρτυρία και ένας ύμνος στο ανθρώπινο πνεύμα. Όχι μόνο γιατί μέσα σε μια στιγμή έχασε τα πάντα, πατέρα, φίλους, σπίτι, την παιδική του υπόσταση. Όχι γιατί ενώ βρέθηκε πρόσφυγας χωρίς τίποτα κατόρθωσε να φτάσει εκεί που έφτασε. Να γίνει γιατρός για να σώζει ζωές, μπας και ξορκίσει το ανείπωτο κακό που έζησε σαν παιδί.
Ένας επιζών. Ένας νικητής. Όπως τόσοι άλλοι επιζήσαντες της γενιάς του.
Γιατί η τιμή δεν αξίζει μόνο στον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας και το γελαστό παιδί αλλά και σε αυτόν που μέσα από την προσωπική του υπέρβαση μας δίνει με ήθος και θάρρος ένα θετικό υπόδειγμα για την ζωή και το μέλλον που μπορούμε να έχουμε -να φτιάξουμε- αρκεί να το θελήσουμε. Κάτι ιδιαίτερα πολύτιμο στην σημερινή συγκυρία που αποκαλούμε κρίση.

Καλάβρυτα 13/12/1943. Μαρτυρία του Καθηγητή Σωκράτη Κ. Αθανασιάδη

Ο Καθηγητής Σωκράτης Αθανασιάδης περιγράφει μερικά από τα πολυάριθμα γεγονότα που έχουν αποτυπωθεί στη μνήμη του από την εποχή της Ιταλικής κατοχής και μέχρι και την 13/12/43, ημερομηνία καταστροφής των Καλαβρύτων από τα Γερμανικά στρατεύματα κατοχής.

Παράξενοι καιροί - Το «νέο» και οι φορείς του

Παράξενοι καιροί, μοντέρνοι αλλά και παλιοί ταυτόχρονα όπου το νέο είναι το παλιό μεταμφιεσμένο σε καινούργιο. Κάποιοι το αποκαλούν και μεταρρύθμιση (αλλά δεν είναι). Είναι απλά η εποχή των τεράτων!

Η πραγματική μεταρρύθμιση είναι το νέο, αυτό που πιστεύει στον εαυτό του και αλλάζει πηγαίνοντας μπροστά και όχι πίσω. Όπου η ιστορία είναι διδαχή και όχι ντετερμινισμός. Αλλά όταν δεν έχεις καμία εμπιστοσύνη στον εαυτό σου, φοβάσαι το νέο και έτσι γυρνάς πάντα στο γνώριμο παλιό που καταριέσαι.

Όμως κανένας δεν μπορεί να μένει αμέτοχος για όσα συμβαίνουν γύρω του. Όχι για πάντα τουλάχιστον. Συντάσσομαι με όσους διάλεξαν να είναι μέρος της λύσης και όχι του προβλήματος. Δεν είμαι πολιτικός αλλά αποφάσισα να συμμετέχω γιατί πάνω απ’ όλα είμαι, όπως όλοι μας, πολίτης. Όπως φαντάζομαι και ο Κωνσταντίνος Αλεξάκος που έγραψε, προλογίζοντας το άρθρο του στo Andro με το οποίο συμφωνώ και συντάσσομαι και αναδημοσιεύω χωρίς να έχω ζητήσει την έγκρισή του:

[ Αν έρθει το «νέο» φοβάμαι ότι οι χειρότερες αντιδράσεις θα είναι από αυτούς που σήμερα το ευαγγελίζονται· από τους «παλιούς» που πλασάρονται στην κοινωνία και την πολιτική ως φορείς του. ]

Το «νέο» και οι φορείς του (andro.gr)
του Κωνσταντίνου Αλεξάκου, αρχική δημοσίεση στις 11/12/2013

Είναι γελοίο να παίρνουμε ως αυτονόητο το άλμα που έχουν κάνει όλες οι δυτικές κοινωνίες μέσα σε λιγότερο από μια δεκαπενταετία, και συγχρόνως να αρνούμαστε το ενδεχόμενο να μην είναι πλέον κατάλληλοι για τη διακυβέρνηση (τοπική ή εθνική) όσοι δεν αντιλαμβάνονται αυτές τις αλλαγές. Δεν χρειάζεται απαραίτητα να τις δέχονται –δεν είναι όλες θετικές, άλλωστε– αλλά πρέπει να τις αντιλαμβάνονται, γιατί αυτές έχουν τροποποιήσει τα αιτήματα της κοινωνίας, την πολιτική σκέψη, και τις πρακτικές αυτής καθεαυτής της λειτουργίας του πολιτεύματος. 

Μπορούμε να το σχηματοποιήσουμε, μιλώντας για γενιές και την ανάγκη συμμετοχής των 28 – 45 στην πολιτική, αλλά θα ήταν μόνο ένα σχήμα. Η πραγματικότητα δείχνει ότι εξαιρούνται της πολιτικής πρακτικής όλοι όσοι αντιλαμβάνονται τις διαφορές με το χθες, ανεξαρτήτως ηλικίας. Ακόμα κι αν έχει τύχει να διατελέσουν υπουργοί για μερικά φεγγάρια, το παλαιό τους φτύνει, τους ξερνάει. 

Ο εισοδισμός τους σε παρωχημένες κομματικές δομές και σχήματα διακυβέρνησης δεν απέδωσε. Όσες αλλαγές κατάφεραν, αντεστράφησαν σχεδόν αυτόματα με την απομάκρυνσή τους από τη θέση ευθύνης. Έτσι, τα αιτήματα έμειναν ασχημάτιστα, ενώ οι εσωτερικές διαμάχες στον καθένα μας μεταξύ παλιού και νέου έγιναν αντίδραση ή οργή. 
Αυτό είναι το χειρότερο δυνατό αποτέλεσμα ειδικά σε ό,τι αφορά τους μικρούς ενήλικες, αυτούς που μπαίνουν στην κοινωνία ως φοιτητές ή εργατικό δυναμικό για να συναντήσουν ένα πλαίσιο το οποίο τους ζητάει να σκοτώσουν ό,τι νέο μπορούν να προσφέρουν προκειμένου να ενσωματωθούν στο παρωχημένο. Ως εκ τούτου, η «απορία» και η κριτική για τη νέα γενιά και τις επιλογές της μόνο υποκριτικές μπορούν να χαρακτηριστούν. 
Η ευθύνη πέφτει σε όσους έχουν τα εργαλεία για να κουβαλήσουν, ή ακόμα και να εκβιάσουν, την αλλαγή και δεν το κάνουν, επιλέγοντας να γίνουν θεατές στο αδιέξοδο της συντήρησης. Ο χρόνος είναι αμείλικτος και πολύ σύντομα δεν θα είναι σε θέση να προσφέρουν πραγματικά, οπότε θα προστεθούν στους γραφικούς• θα μείνουν στο περιθώριο να διηγούνται ιστορίες αποτυχίας, ζητώντας δικαίωση μέσα από το φρικώδες «εγώ τα έλεγα…». 

Η αστική ευγένεια, ο πολιτικός πολιτισμός, το εφήμερο υπέρτερο καλό (ως κομματικός/εκλογικός σχεδιασμός συνήθως) και τα ψευτοδιλήμματα είναι μερικές από τις δικαιολογίες που επιλέγουν οι προοδευτικοί για να κρυφτούν από τις ευθύνες τους προς την κοινωνία που επιδίωξαν/επιδιώκουν να εκπροσωπήσουν. Δεν λείπουν, δε, και αυτοί που θα φτάσουν να στραφούν εναντίον αυτής της κοινωνίας, κατηγορώντας την για τον συντηρητισμό της ψήφου της. Δεν φταίει δηλαδή αυτός που δεν εξήγησε πειστικά τα πραγματικά διλήμματα και επιλογές για το μέλλον, αλλά αυτός που δεν «μύρισε τα νύχια του» για να καταλάβει τι του έλεγαν… 
Ο δρόμος είναι σαφής, όσο και δύσκολος. Οι «κόκκινες γραμμές» είναι επίσης σαφείς, και ξεκινάνε με τον αποκλεισμό και την περιθωριοποίηση από το προοδευτικό εγχείρημα όσων δεν θέλουν ή δεν μπορούν να σχεδιάσουν και να υλοποιήσουν προοδευτικές πολιτικές. Δεν είναι ζήτημα εκδίκησης, αλλά προστασίας ενός απαραίτητου εγχειρήματος που πρέπει να ξεκινήσει, έστω και τώρα, αν θέλουμε να υπάρχει απτή πιθανότητα επιτυχίας του την επόμενη τριετία, πενταετία ή δεκαετία. Οι πρόσκαιρες συμμαχίες –οι αρπαχτές– ενόψει εκλογών μόνο κακό κάνουν. 
Ο λαός δεν είναι ηλίθιος –πρόκειται για άλλη μια συντηρητική παρεξήγηση‒, θα αναγνωρίσει και θα στηρίξει τις πραγματικά προοδευτικές προτάσεις, όταν αυτές είναι δουλεμένες και προς όφελός του. Ειδάλλως, ενδέχεται να στραφεί στις «τελικές λύσεις» του ριζοσπαστισμού, εφόσον δεν του προσφέρεται καμία άλλη εναλλακτική• το «σάρωσέ τα όλα και πάμε από την αρχή». Αυτή είναι η ψήφος στα άκρα, που αν είναι μια φορά λάθος αυτού που τη ρίχνει, ας σκεφτούμε πόσες φορές λάθος είναι το ότι έμεινε χωρίς ρεαλιστική και ειλικρινή πρόταση, χάρις και στην αδράνεια, αν όχι ανικανότητα, όσων διατείνονται πως είναι φορείς… του «νέου».

Πανεπιστήμιο 2041* (2+2=5)

Σκοπός του Δημόσιου Πανεπιστημίου είναι η παροχή υψηλού εκπαιδευτικού έργου στους πολίτες-φοιτητές. Η μη λειτουργία του δεν επιτυγχάνει τον σκοπό αυτό. Ίσως, λοιπόν, ήρθε η ώρα της κατάργησής του. Αν κάποτε στο μέλλον ωριμάσουμε και σοβαρευτούμε το ξαναφτιάχνουμε αλλά τώρα, απλά κλείστε το.

Τόσο απλά και Δημοκρατικά, όπως το κλείνουν και οι τόσοι όσοι άλλοι. Τέλος. Λουκέτο! Μας πρήξατε.

Αντί αυτού (του κόστους και της ταλαιπωρίας), δώστε στους επιτυχόντες ένα κουπόνι-μία υποτροφία να πάνε σε ένα ιδιωτικό ή αν δεν θέλετε ιδιωτικό, να πάνε σε κάποιο του πολιτισμένου κόσμου. Κάπου που θα είναι πάνω απ´ όλα πανεπιστήμιο-σχολείο και αυτοί θα μπορούν να είναι και να αισθάνονται φοιτητές.

Κάποιοι αναρωτώνται αν για τις χρόνιες παθογένειες των πανεπιστήμιων ευθύνονται οι κάθε λογής «Πελεγρίνιδες» ή η πολιτική τάξη που τους δημιούργησε; (αλήθεια ποιά;)

Παραγωγός, παράγωγο και πελατεία. Τίποτα από τα τρία αυτά δεινά δεν υπάρχει από μόνο του, όχι για πολύ τουλάχιστον. Η "Siemens" και η κάθε siemens δωροδοκεί γιατί υπάρχουν αυτοί που δωροδοκούνται και όσοι άλλοι ωφελούνται. Αν μπορούσε να κάνει την δουλειά της αλλιώς, θα το έκανε. Αυτό δεν την καθιστά αγία. Τουναντίον.

Φυσικά και φταίει το πολιτικό σύστημα για την κατάντια μας. Όμως γιατί ακόμα και σήμερα αυτό το αυτονόητο έχει παραταξιακή απόχρωση; Γιατί απλά η πελατεία πήγε σε άλλο μαγαζί. Το αίτημα δεν είναι η κάθαρσή αλλά η "μη αλλαγή" και η αναδια-νομή της εξουσίας. Αλλαγή, για να μην αλλάξει τίποτα.

Υπάρχει και η πιο κλασσική αριστερή συνταγή για λαοκρατία, κατάληψη της εξουσίας από το προλεταριάτο (αλήθεια ποιοί το αποτελούν σήμερα), συντακτική συνέλευση και τέλος εγκαθίδρυση του σοσιαλισμού με το βίαιο γκρέμισμα της αστικής τάξης.

«Το προλεταριάτο θα χρησιμοποιήσει την πολιτική του κυριαρχία για ν' αποσπάσει βαθμιαία από την αστική τάξη όλο το κεφάλαιο, για να συγκεντρώσει όλα τα εργαλεία παραγωγής στα χέρια του κράτους, δηλαδή του οργανωμένου σαν κυρίαρχη τάξη προλεταριάτου, και για να αυξήσει όσο μπορεί πιο γρήγορα τη μάζα των παραγωγικών δυνάμεων» [1]
Γράφει ο Λένιν [1] ότι: «Το κράτος είναι ιδιαίτερη οργάνωση δύναμης, είναι η οργάνωση της βίας για την καταπίεση κάποιας τάξης. Και ποιά τάξη πρέπει να καταπιέζεται από το προλεταριάτο; Φυσικά, μόνο η τάξη των εκμεταλλευτών, δηλαδή η αστική τάξη.»

Μόνο που αυτό, πετυχημένα ή όχι το έκαναν ήδη οι ΝΔ-ΠΑΣΟΚ κατά την μεταπολίτευση, με ελάχιστες εξαιρέσεις –την συγκέντρωση όλων των εργαλείων παραγωγής στα χέρια του κράτους. Και τώρα που αυτό χρεοκόπησε, με την υπερφορολόγηση της αστικής περιουσίας και της μεσαίας τάξης, το έργο τους ολοκληρώνεται.
Και μετά μιλάμε για την χρεοκοπία του καπιταλισμού … έλεος.

Αυτή είναι η ειδικού τύπου Σοβιετία και ο Πελεγρίνης είναι απλά άλλο ένα «μέλος του εξωτερικού κόμματος» που τώρα συγκρούεται με το «εσωτερικό κόμμα» (1984). Ούτε αυτός είναι  προλετάριος, ούτε οι συγκλητικοί του αλλά ούτε και οι πραιτωριανοί διοικητικοί υπάλληλοι του Πανεπιστημίου –το οποίο είναι η μήτρα του κακού.

Ας ακούσουμε λοιπόν την Αριστερά: «Ας αποδεσμευθεί λοιπόν η Αριστερά από την λογική του λεγκαλισμού, τελείως απρόσφορου εντός ενός κράτους έκτακτης ανάγκης, και ας προτάξει με τρόπο χειραφετημένο τις δικές της πολιτικές σκοπιμότητες και ανάγκες, οι οποίες μπορεί μια μέρα να οδηγήσουν και σε μια Συντακτική Συνέλευση και, άρα, σε μια πρωτογενή συντακτική διαδικασία με λαϊκό και εργατικό κοινωνικό περιεχόμενο.» [2]

Μια παρατήρηση: Η άλλη πλευρά του συστήματος δεν είναι «αντισυστημική»! Είναι απλά η άλλη πλευρά. Ο μεγάλος διχασμός είναι όταν μέσα στο ίδιο Κόμμα συστεγάζεται η «άλλη πλευρά του συστήματος» με την πραγματική «αντισυστημική» παράταξη. Ειδικά όταν αυτό θελήσει να διεκδικήσει την εξουσία και πόσο μάλλον όταν κληθεί και να την διαχειριστεί.

* Το 2041 είναι το αποτέλεσμα αναριθμητισμού των δύο τελευταίων ψηφίων του έτους 2014 (οσονούπω), κατά το πρότυπο του «1984» του Όργουελ (1948, έτος συγγραφής του βιβλίου που εκδόθηκε ένα χρόνο αργότερα).

Παραπομπές:
[1] - «Κομμουνιστικό Μανιφέστο» (Μάρξ και Ένγκελς), (σελ. 31 και 37 της 7ης γερμ. έκδ. του 1906). Πηγή: Β.Ι. Λένιν, Κράτος κι Επανάσταση, Κεφάλαιο 2: Η πείρα του 1848-1851

[2] - Από το άρθρο του Δημήτρη Μπελαντή με τίτλο «Επιστράτευση για την απόλυση !» που φιλοξενήθηκε στις 21/11/2013 στο blog {http://sarantostheodoropoulos.blogspot.gr/2013/11/blog-post_21.html} 

Το προνομιούχο 5%

Ένα υποθετικό παράδειγμα (σύνθεση δύο πραγματικών ιστοριών σε μία)

Για το παράδειγμά μας, ο μικτός μισθός που χρησιμοποιείται είναι περίπου 5.400€ τον μήνα. (Ετήσια δαπάνη για τον εργοδότη: 5.400×14×1.33 = 100.548€)

Όλα τα νούμερα και οι υπολογισμοί είναι θεωρητικοί και βασίζονται στην σύνθεση πραγματικών και φανταστικών στοιχείων που όμως είναι ταυτόχρονα απόλυτα ρεαλιστικά.

Από τα 100.000€ που στοιχίζει ετησίως στον εργοδότη του το στέλεχος του παραδείγματός μας, το 37% θα πάνε σε ασφαλιστικές εισφορές (εργαζόμενου + εργοδότη) και ένα περίπου 24% είναι οι φόροι εισοδήματος και η εισφορά αλληλεγγύης που του αναλογούν. Έτσι, από τα 100.000€ συνολικό κόστος, αυτός θα πάρει στα χέρια του 39.000€. (ή έτσι νομίζει)

Για να καταλαβαινόμαστε αντιστοιχούν σε 2.785€ καθαρά τον μήνα. Αν ζούσε στην Αγγλία, με 100 χιλ. ετήσιο μισθολογικό κόστος θα πλήρωνε 50% φόρο και θα έπαιρνε στα χέρια του 50 χιλιάδες.

Τώρα, επειδή ζει στην Ελλάδα, υποθετικά πάντα, και είναι παντρεμένος και η σύζυγός του έχει ένα σπίτι-διαμέρισμα στο Παλαιό Ψυχικό 150τ.μ. με τιμή ζώνης 6.000€/τ.μ., 10-ετίας, το ακίνητο αυτό έχει αντικειμενική €900.000! Ας πούμε ότι το αγόρασαν €352 χιλ (ή 120 εκ. Δρχ) με χρήματα από την "προίκα" της.

Τους ήρθε λοιπόν τώρα να πληρώσουν, ΦΑΠ '13: 3.400€, ΦΑΠ '12: 3.400€, ΦΑΠ '11: 3.400€ σύνολο 10.200€ μέσα σε 4-5 μήνες αλλά και ΔΕΗ/ΕΕΤΑ'13: 2.600€. Έχουν και δύο αυτοκίνητα, ένα 1600άρι παλιό και ένα τζιπ 2400κ.εκ. που αγόρασαν μεταχειρισμένο -με έτος πρώτης κυκλοφορίας το 2008. Για τα σήματα κυκλοφορίας θα πληρώσουν 265€ (1600κ.εκ.) και 880€ για το άλλο, αλλά και τέλος πολυτελούς διαβίωσης 665€.

Σύνολο: 10.200+2.600+265+880+665=14.610€ μέσα σε 5 μήνες, μέχρι τις 31/12/13.

Με βάση τα παραπάνω, το μεγαλοστέλεχος πρέπει να πληρώσει 14.610€ από τα 6x2.785€= 16.710€ που θα πληρωθεί μέχρι τότε, εφόσον πληρωθεί. Θα μείνουν δηλαδή 2.100 ευρώ για πέντε μήνες. 

Σε ετήσια βάση, από τις 100.000€ που θα κοστίσει στον εργοδότη του, οι 77.710€ θα πάνε σε φόρους και ασφαλιστικές εισφορές. Σε αυτόν και την οικογένειά του θα μείνουν 22.290€. (-10.000 γιατί πίστευε ότι μπορούσε να προσφέρει στο παιδί του το όφελος ενός ιδιωτικού σχολείου). 12.290€ λοιπόν για τα ετήσια κοινόχρηστα, θέρμανση, ρεύμα, τηλέφωνο, βενζίνη, σούπερ-μάρκετ, ρούχα, σινεμά, ή όποια άλλη πολυτέλεια.

Το τραγελαφικό είναι ότι για αυτό το εισόδημα θα πρέπει να συγκεντρώσει και αποδείξεις για 15.000€ για να μην πληρώσει και έξτρα φόρο! Παράλογο;

Ναι, φυσικά. Ποιός του είπε να ζει στο Ψυχικό ή η γυναίκα του να χάσει την δουλειά της και να μείνει άνεργη και απλήρωτη για μήνες αλλά χωρίς απόλυση ή επίδομα ανεργίας.

Αν βρούνε να πουλήσουν το σπίτι τους στο 33% της αντικειμενικής (στα 2.000€/τ.μ.) θα πάρουν 300.000€ μείον τον φόρο μεταβίβασηςj 10% επί της αντικειμενικής (τα 900.000 x 10% = 90.000) μείον έξοδα, συμβόλαια, κλπ., άντε 200.000€.

Ε! Να μην έχει και παράπονο. Με 200.000€ σήμερα κάνεις .... την τύχη σου το κερα#@ μου!

ΥΓ. Φαντάσου να τους ζητήσουνε και φόρο υπεραξίας, για την "υπεραξία" που απεκόμησαν -δηλαδή 15% από 1/1/2014. (διαφορά ανάμεσα στις αντικειμενικές αξίες πχ (900.000-165.000)=735.00x15%=110.250€

ΥΓ2. Φυσικά, στην πραγματικότητα, και τα δύο "υπόδειγματα" οικογενειών που έχω λάβει υπόψη καίνε την όποια αποταμίευση τους απέμεινε. Μέχρι πότε όμως;

ΥΓ3. Καλά αν έχουν και κανά οικόπεδο άκτιστο γιατί δεν είχαν λεφτά για να το χτίσουν ... δεν το συζητώ, δεν το συζητώ.

ΥΓ4. Αυτοί ανήκουν στο 5%, το προνομιούχο 5% για να είμαστε ειλικρινείς.

Κουίζ: Ποιός είναι ο πραγματικός συντελεστής φορολογίας του υποδείγματός μας;

Διαθρωτικό και διαχρονικό προβλήματα της ελληνικής οικονομίας το υψηλό ποσοστό ιδιοκτησίας ακίνητης περιουσίας

(το άρθρο αναδημοσιεύεται από το site της επώνυμης γνώμης new-deal.gr - link)

Είναι γεγονός ότι ένα από τα διαθρωτικά προβλήματα της ελληνικής οικονομίας είναι το υψηλό ποσοστό ιδιοκτησίας (80% [1])  ακίνητης περιουσίας, είτε λόγω κληρονομιάς είτε λόγω αποταμιευτικής συνήθειας ή και κερδοσκοπίας. Σε κάθε περίπτωση, δυσανάλογα μεγάλο ποσοστό της οικογενειακής περιουσίας (μίας μέσης Ελληνικής οικογένειας) βρίσκεται εγκλωβισμένο σε οικόπεδα/ακίνητα τα οποία ταυτόχρονα υπό-αποδίδουν ή δεν αποδίδουν τίποτα (χωράφια, αγροτεμάχια, κλπ). Ακόμα και προ κρίσης, η μέση απόδοση ενοικίου δεν ξεπερνούσε το 1-1,5% όταν τα μεσο-μακροχρόνια επιτόκια ήταν (την προηγούμενη δεκαετία 1998-2008) μεταξύ 3,5% και 7% και η μέση μερισματική απόδοση 4 με 5%. Δεν συνυπολογίζω τις τραπεζικές καταθέσεις (προθεσμιακές) που απέδιδαν από 3% έως 7% κατά περιόδους γιατί αυτά είναι επιτόκια βραχυχρόνιας απόδοσης ενώ ο ορίζοντας ωφελιμότητας ενός ακινήτου είναι πλέον της δεκαετίας.
Ταυτόχρονα, παραγωγικές επενδύσεις όπως το επιχειρηματικό κεφάλαιο, κινούνταν σε διψήφια ποσοστά απόδοσης (ROE) μεταξύ 10-30% ετησίως. Και αυτού του είδους οι επενδύσεις συνεισφέρουν στο ΑΕΠ με τον μέγιστο πολλαπλασιαστή, ειδικά όταν γίνονται σε εξωστρεφείς επιχειρηματικές δραστηριότητες.

Γιατί φτάσαμε σε τόσο υψηλό ποσοστό ιδιοκτησίας;
Ιστορικά, υπάρχουν πολλοί λόγοι που επέτρεψαν σε αυτό να συμβεί. Κοιτώντας πίσω στον χρόνο, ο σημερινός μέσος Έλληνας άνω των πενήντα ετών έζησε ο ίδιος ή μεγάλωσε σε ένα οικογενειακό περιβάλλον που βίωσε υπερπληθωρισμό, καταστροφή πλούτου και περιουσιών (πόλεμο, κατοχή, κλπ) τις συνεχείς υποτιμήσεις της δραχμής, χρηματιστηριακές καταστροφές ή/και την χρεοκοπία του κράτους. Μεγάλωσε δε σε ένα περιβάλλον οικονομικής ανασφάλειας και έλλειψης σύννομων εναλλακτικών επενδυτικών/αποταμιευτικών επιλογών. Γενικά, οι μόνες σταθερές αξίες στην πολυτάραχη οικονομική ιστορία του τόπου υπήρξαν ο χρυσός (χρυσή λίρα, κλπ) και η γη ή οποία έχει αξία γιατί παράγει. Η μαζική αστικοποίηση στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα μετέτρεψε και τα ακίνητα-σπίτια, αστικά οικόπεδα (φυσική επέκταση της «γης») σε «σταθερή αξία». Λόγω του πληθωρισμού και τον υποτιμήσεων, τα ακίνητα και η γη ανέβαιναν συνεχώς και θεωρούνταν ως η μόνη μακροχρόνια τοποθέτηση. Ειδικά για την δημιουργία ενός συνταξιοδοτικού κεφαλαίου και εισοδήματος. Έτσι εντυπώθηκε η ψευδαίσθηση ότι «δεν χάνουν» και ότι είναι η μόνη φυσική προστασία από το ασθενές νόμισμα και την οικονομική κρίση.

Η εντύπωση αυτή δεν είναι τελείως λάθος αλλά ισχύει υπό κάποιες προϋποθέσεις:
α) ισχύει για την γη που παράγει εισόδημα από λιγότερο ελαστικές «ανάγκες» όπως η γεωργική παραγωγή (ανελαστική ζήτηση για τρόφιμα),
β) ισχύει όσο δεν υπάρχουν άλλες εναλλακτικές μακροχρόνιες τοποθετήσεις (πχ 10-ετή, 30-ετή ομόλογα) για σύγκριση,
γ) ισχύει σε περιβάλλον κλειστών αγορών, περιορισμού κίνησης κεφαλαίων (μη δυνατότητα πρόσβασης σε διεθνής αγορές, συνάλλαγμα ή άλλες παρεμφερείς επιλογές),
δ) ισχύει περισσότερο όταν δεν υπάρχει μια πολυετής επιχειρηματική δραστηριότητα (εταιρείες με 50-60 ή 100 χρόνια ιστορίας, με πολυμετοχικό σχήμα, εισηγμένες σε προσβάσιμη χρηματιστηριακή αγορά,
ε) ισχύει εφόσον το κόστος διακράτησης και συντήρησης είναι χαμηλό
στ) και τέλος εφόσον το μακροχρόνιο ισοζύγιο προσφοράς και ζήτησης παραμένει αρνητικό (ζήτηση > προσφοράς).

Πολλά όμως άλλαξαν τα τελευταία 20-25 χρόνια. Πολλά που ίσως δεν έγιναν αντιληπτά, κυρίως ως προς τις επιπτώσεις που θα επέφεραν στην αγορά ακινήτων.
Αναπτύχθηκε ένα ευρύ πεδίο εναλλακτικών επιλογών που σε συνδυασμό με την έλευση του Ευρώ και την πλήρη απελευθέρωση της κίνηση κεφαλαίων κατέστησε την προηγούμενη εμπειρία μια καταστροφική συνήθεια. Θα εξηγήσω το γιατί.
Πρώτα όμως λίγο ακόμα ιστορία, για να καταλάβουμε την πηγή της διαχρονικής ανόδου των τιμών, ειδικά κατά τα τελευταία κρίσιμα είκοσι χρόνια.
Παραδοσιακά, οι περισσότεροι αποκτούσαν ακίνητο ή ακίνητα από κληρονομιά (γονείς αλλά και συγγενείς που μετανάστευαν στο εξωτερικό τις προηγούμενες δεκαετίες). Ελάχιστοι είχαν πρόσβαση σε στεγαστικά δάνεια, και αυτοί ήταν κυρίως δημόσιοι υπάλληλοι (τα καλά της μονιμότητας). Και βέβαια ακίνητα αγόραζαν όσοι είχαν ή αποκτούσαν περιουσία από την δραστηριότητά τους.
Η οικονομική ανάπτυξη της μεταπολεμικής περιόδου προκάλεσε νέα ζήτηση και μετακίνηση πληθυσμών. Η μαζική επέκταση των πόλεων και ειδικά της Αθήνας μετέτρεψε τα περιαστικά και αστικά οικόπεδα και παλιά σπίτια σε πολυκατοικίες και διαμερίσματα μέσω της αντιπαροχής ενώ αναπτύχθηκε και η δευτερογενής συναλλαγή. Οι παλιοί κάτοικοι των κέντρων μετακινήθηκαν προς τα προάστια (νέα ζήτηση) καθώς νέοι κάτοικοι συνέρρεαν στην πόλη. Μετά την πρώτη εσωτερική μετανάστευση ήρθε και μια δεύτερη λόγω της μετανάστευσης πληθυσμών προς την Ελλάδα (κυρίως από την δεκαετία του ’90 μέχρι σήμερα) που συντήρησε την συνεχή κινητικότητα στην αγορά ακινήτων. Όπως η κάθοδος των πρώτων ελληνικών φύλων έσπρωχνε τους προηγούμενους σε νέες περιοχές και προκάλεσε την μετανάστευσή τους στην Ιωνία και την Μεγάλη Ελλάδα.
Τέλος, να μην αγνοήσουμε και την επέκταση του δικτύου των πανεπιστημίων ΑΕΙ/ΤΕΙ, κυρίως στις επαρχίες, που πρόσθεσε νέα ζήτηση για κατοικίες κατά τα τελευταία είκοσι χρόνια.

Γιατί όμως έγινε καταστροφική η συνήθεια; Τι άλλαξε;
Η αποταμιευτική αξία των ακινήτων/γης εξαρτάται από τις έξι προϋποθέσεις που περιέγραψα νωρίτερα. Χωρίς πολύ φλυαρία τις τελευταίες δύο δεκαετίες έχουν αναιρεθεί οι περισσότερες. Όμως υπήρξε και μία άλλη αλλαγή. Το Ευρώ.
Το Ευρώ, εκτός από την νομισματική σταθερότητα έφερε μαζί του και τα χαμηλά επιτόκια. Αυτό ήταν το αποτέλεσμα της σημαντικής δημοσιονομικής προσαρμογής, η μεγάλη σύγκλιση της εποχής Σιμίτη, που σε συνδυασμό με την απελευθέρωση της καταναλωτικής και στεγαστικής πίστης επέτρεψαν στον καθένα να επενδύει σε ακίνητη περιουσία με ένα τρόπο τελείως διαφορετικό από τον παραδοσιακό.
Αυτό έδωσε μια νέα ώθηση στην αγορά αλλά και την κατέστησε λιγότερο ασφαλή. Μετέτρεψε την διαδικασία από αποταμιευτική σε καταναλωτική. Αντί για την μακροχρόνια αποταμίευση με στόχο την αγορά κατοικίας (για τον αγοραστή - όπως θα γινόταν στο παρελθόν) με τα χαμηλά επιτόκια, έναντι ενός τιμήματος «ενοικίου» (της δόσης που πλέον έγινε προσιτή για πολλούς) προκαταναλώνεις μελλοντική αποταμίευση δανειζόμενος τα χρήματα «μπροστά». Ο κίνδυνος στο παρελθόν ήταν το να μην μπορέσεις να συγκεντρώσεις κάποτε τα λεφτά. Ο κίνδυνος στην νέα εποχή είναι να μη μπορείς να αποπληρώσεις εάν στερηθείς τα εισοδήματά σου. Ο κίνδυνος αυτός αντισταθμίζεται από την αξία της υποθήκης/προσημείωσης που εγγράφει η τράπεζα. Γι αυτό και παραμένει χαμηλό το επιτόκιο σε σχέση με ένα κοινό καταναλωτικό δάνειο. Όμως η Τράπεζα δίνει λεφτά και παίρνει υποσχέσεις. Λεφτά (κατάθεση) θα πάρει εάν ο πωλητής που τα εισέπραξε τα καταθέσει. Όμως η ξαφνική υπεραξία που αποκόμισαν οι πωλητές/κατασκευαστές τους οδήγησε στο συμπέρασμα ότι «δεν χάνουν» όπως και στο παρελθόν και έτσι αύξησαν την προσφορά.  Όμως τίποτα δεν είναι πια το ίδιο.
Στο παρελθόν, τα ακίνητα συσσώρευαν τον παραχθέντα πλούτο ενώ τώρα τον προεξοφλούν μέχρι … μέχρι να έρθει η κρίση.

Ξαφνικά οι τιμές των ακινήτων πέφτουν. Πέφτουν γιατί το προεξοφλημένο εισόδημα δεν υπάρχει πια και έτσι η απαίτηση της Τράπεζας θα πρέπει να καλυφτεί εν μέρει από την πώληση του ακινήτου. Έτσι ξαφνικά, αλλά όχι απρόσμενα, το πάντα αρνητικό ισοζύγιο γίνεται γρήγορα θετικό (προσφορά > ζήτηση). Αυξάνεται δυσανάλογα γρήγορα η προσφορά και πλέον δεν υπάρχει επαρκής ζήτηση. (a buyer’s market [2])
Η ζημιά θα εγγραφεί είτε από τον ιδιώτη είτε από την τράπεζα (ή και από τους δύο). Ζημιά σημαίνει ότι αυτός που πριν από είκοσι χρόνια αγόρασε ένα ακίνητο για την σύνταξή του, ίσως να μην πάρει ούτε τα μισά από ότι υπολόγιζε.

Βάλε τώρα και το κόστος διακράτησης. Οι Φόροι (Τέλος, ΦΑΠ, κλπ)
Οι φόροι στα ακίνητα δεν είναι απαραίτητα λάθος. Η ανυπαρξία κόστους διακράτησης κατέστησε τα ακίνητα ασφαλές καταφύγιο αλλά στέρησε και την παραγωγική οικονομία από πόρους. Η ανάπτυξη μέσω της αγοράς ακινήτων έχει ένα όριο. Ακόμα και αν εισάγεις νέους κατοίκους (συνταξιούχους από τον Βορρά, κλπ) υπάρχει ένα όριο. Ταυτόχρονα, ο πολλαπλασιαστής στην οικονομία από την κατασκευή κατοικιών είναι μακροχρόνια μικρός. Ένα εργοστάσιο, μια παραγωγική μονάδα μπορεί να συνεισφέρει συνεχώς στο εθνικό προϊόν ενώ ένα ακίνητο (εκτός εάν παράγει εισοδήματα) είναι μια καταναλωτική δαπάνη και συνεισφέρει μόνο το κόστος κατασκευής της. Την επόμενη χρονιά πρέπει να χτίσεις άλλο ένα, κλπ. Εάν δε μείνει απούλητο τότε εγκλωβίζεις τα κεφάλαια σε αυτό. Ήταν όμως αρκετά επικερδής δραστηριότητα και σχετικά γρήγορη σε σχέση με μια παραγωγική επένδυση που μπορεί να θέλει και 5-6 χρόνια να για να περάσει σε κερδοφορία. Στο ίδιο διάστημα ένας εργολάβος θα είχε τζηράρει 3-4 φορές τα λεφτά του συν το περιθώριο κέρδους.
Βάλε και την έλλειψη «πόθεν έσχες» … το τέλειο πλυντήριο. Ο αγαπημένος κλάδος του πολιτικάντη. Δουλειές και ανάπτυξη! Ναι, αλλά για πόσο; Και με τι κόστος τελικά;
Έτσι κατέρρευσε το Ισπανικό μοντέλο! Έτσι χρεοκόπησε (σχεδόν) το Ντουμπάι.        

Το πρόβλημα λοιπόν δεν είναι οι φόροι στα ακίνητα. Είναι το ύψος των φόρων και κυρίως το γεγονός ότι δεν υπολογίζονται επί πραγματικών αξιών αλλά επίπλαστων (αντικειμενικές αξίες - διοικητικά καθορισμένες). Το πρόβλημα είναι ότι κάποιος παίζει με ένα «excel» υπολογίζοντας ότι μπορεί να εισπράξει 4 δις ευρώ από την κυριολεκτικά «ακίνητη» περιουσία σε μία οικονομία που φέτος μόνο έχασε 8 δις σε εισοδήματα (σε όρους ονομαστικού ΑΕΠ) και πάνω από 50 δις σωρευτικά από την αρχή της ύφεσης (-22% από το 2008 μέχρι σήμερα).

Επίσης, το ετήσιο πλέον κόστος δεν λαμβάνει υπόψη ότι ακόμα και τα πιο ακριβά  ακίνητα δεν θα αξίζουν τίποτα εάν υπερφορολογηθούν. Και μπορεί η ακίνητη περιουσία να ήταν σχεδόν τζάμπα μέχρι σήμερα, η μεταβίβασή της όμως δεν ήταν. Φόροι μεταβίβασης, κληρονομιάς, κλπ. Επίσης, μια σειρά από «ελεύθερα» επαγγέλματα παρασιτούνε με αμοιβές δεμένες στον «αντικειμενικό» αυτό σύστημα (όπως συμβολαιογράφοι, μηχανικοί, κ.α.) εις βάρος της αγοράς.

Με πάνω από το 70% του πληθυσμού να κατέχει ακίνητο/α, για λόγους που ιστορικά εξηγούνται αλλά που έχουν πλέον οριστικά παρέλθει, είναι ανάγκη να απελευθερώσουμε παραγωγικούς πόρους και να τους ανακατευθύνουμε στην παραγωγική οικονομία. Η υπερφορολόγηση δεν οδηγεί πουθενά! Πουθενά που να θέλεις να πας τουλάχιστον. Δεν είναι ούτε κίνητρο για να πουλήσεις. Σε ποιόν να πουλήσεις; Ποιός θα αγόραζε την υποχρέωση να πληρώνει 5, 10 ή 30 χιλ ευρώ τον χρόνο για πάντα; Για πάντα, δηλαδή μέχρι την επόμενη αναθεώρηση: αύριο-μεθαύριο; Και σε ποιά τιμή; Εδώ κοντεύουν οι φόροι μεταβίβασης (λόγω αντικειμενικών αξιών) να ξεπεράσουν το τίμημα. Να φορολογηθείς μετά και για την «υπεραξία» που δεν έχεις και δεν εισέπραξες. Τρελοκομείο!
<>

_______________________________________________________________
Πηγές: Bloomberg (τιμές, επιτόκια, κλπ), BOG/ECB (στοιχεία αγοράς ακινήτων)

Υποσημειώσεις/Παραπομπές

[1] “Current developments and prospects of the Greek property market”, presentation by C. Akantziliotou, V. Vlachostergiou and T. Mitrakos, Real Estate Market Analysis Section - Bank of Greece, 8 October 2013 at MEGARON, Nikos Skalkotas Hall, Athens

[2] A situation in which supply exceeds demand, giving purchasers an advantage over sellers in price negotiations. Buyer's Market is commonly used to describe real estate markets, but it applies to any type of market where there is more product available than there are people who want to buy it. The opposite of a buyer's market is a seller's: market a situation in which demand exceeds supply and owners have an advantage over buyers in price negotiations.

3. Summary of the most important short-term indices available for the real estate market (Τράπεζα της Ελλάδος)